Orchidaceae (Orkidegiller) familyası

Konu: Bitkiler dünyasında Orkidelerin kendi familyasında ayrıldıkları cinslere ve türlere göre başlıca temel özellikleri nelerdir, dünyadaki coğrafi yayılışları nasıldır, bu bitkilerin ne gibi önemi vardır gibi bilgiler..

Çiçekli bitkiler âleminde Asteraceae (Papatyagiller) familyası ile birlikte dünyanın en kalabalık iki familyasından biri Orchidaceae (orkidegiller) familyasıdır. Dünyanın her yerinde orkide türleri bulunur (kutuplar hariç).

Ticari açıdan önemleri büyüktür: Dünyanın her yerinde çok aranan bir baharat olan vanilya, Türklerin milli içeceği salep ve süs bitkileri sektöründe birkaç ülkeye petrol geliri gibi para kazandıran Phalaenopsis ve Cattleya orkideleri sayılabilir.

İsmi hakkında

Orchidaceae kelimesi orkidelerin örnek cinsi olan Orhis’ten gelir (bilimsel adı Orchis). İsim ve bu cinsin türleri hakkında ayrıntılı bilgiler için bakınız: Salep, Orchis.

Orkide cinsleri ve türleri

880 ana cins ve 26000’den fazla türlerle Orchidaceae (Orkidegiller) familyası dünyanın en zengin bitki familyalarından biridir. Cinsler arasında en çok sayıda türe sahip olanlar şunlar:
2000 türle Bulbophyllum cinsi başta geliyor. Epidendrum 1500 tür, Dendrobium 1400 tür ve Pleurothallis 1000 tür.
Süs bitkisi olmaya uygun türlerden insanların oluşturduğu hibritlerin, kültivarların sayısı ise 100 binin üzerinde. Doğal hibritler de var.

Alt familyalar

880 cins 5 alt familyada guruplandırılır. Orkidelerde alt familyalar orkidelerin evrimlerine ışık tutacak şekilde hiyerarşik bir sınıflandırılmada incelenir. Aşağıdakiler sırasıyla en üstten başlayarak en eski ataların özelliklerini daha fazla taşırlar. Aşağı doğru alt familyalar evrim süreçlerinde daha fazla kayıplara ve değişimlere uğrayanlardır.

Apostasioideae – 2 cins
Cypripedioideae – 5 cins
Vanilloideae – 15 cins
Epidendroideae – 576 cins
Orchidoideae – 208 cins

Orkidelerin yapısı

Tüm orkideler uzun ömürlü otsu bitkilerdir. Bir çenekli, Asparagales (kuşkonmazımsılar) üst sınıfına ait familyalardan bir bitki familyası olarak İki model gelişim tarzları var:
1- Monopodyal: Tek ayaklı. Yani tek gövde üzerinde devamlı yapraklanarak, yanlardan veya dipten filizlenmeyerek gelişime devam ederler. Dipten yan filiz çıkması, yavru oluşturmaları nadir görülür. Phalaenopsis’ler monopodyal orkidelerden olup genellikle gövdesi uzamaz, çok kısa rizom gibi kalır (bazı türler biraz uzayabiliyor). Vanda ve Vanilya orkideleri ise sarmaşık gibi birkaç metre uzarlar.
2- Simpodyal: Birleşik ayaklı, çoklu ayaklı. Yani toprak altında ince rizom ilerlerken birçok gövde ve yalancısoğan oluşturabilir (bu konunun ayrıntıları çok).

Orkide çiçekleri

Orkide çiçekleri

Ayırt edici özellikleri

Binlerce ayrı orkide türü olduğu halde diğer bitkilerden kolayca ayrılabilirler. Farklı coğrafyalarda farklı iklim ve şartlarda evrim süreçlerine rağmen atalardan gelen özellikleri her orkide türü az çok korumuştur. Çiçeklerinin taç yapraklarında planlı programlı gibi bir diziliş ve sağlı sollu simetri özelliğine sahiptirler. Tohumlar son derece küçük olur.

Kökler

1) Toprak orkideleri cinslerine, türlerine göre kormlu, yumrulu ve normal köklü olur.
– Yumrulu toprak orkidelerinde iki toprakaltı yumrusu bulunur. Önceki yıldan kalma yumru kıştan sonra yeni gövdeyi, yaprakları oluşturmuştur. Yaza kadar yavaş yavaş ölecektir. Diğer yumru yeni oluşmaktadır. kurak yaz sıcaklarında ve kışın hayatta kalabilmek ve sonraki bahar tekrar yeşerebilmek için gereken yapılanmayı sağlamak ve besin depolamak içindir.
– Kış soğukları yaşanmayan ve hiç kuraklık olmayan bölgelerin toprak orkideleri yumru oluşturmaz.
Ağaçların üzerinde yaşayan epifitik orkideler kalın ve sağlam havai kökler çıkarır. Birkaç metre uzayabilirler. Uzayıp giderken eskiyen kısımlar nemi emici özellik kazanır. Ayrıca yapışıcı tutunucu özelliklidirler. Epifitik orkideler ayrıca humus birikintilerinde yarı toprak uyumlu saçak kökler de geliştirebiliyor.
2) Epifitik orkidelerde:
– Simpodyal özelliklilerinden yağışsız dönem geçiren coğrafyalara ait olanları geçirdikleri evrim sonucunda rizomları üzerinde yalancısoğanlar oluşturup içerisinde su ve besin depolarlar. Böylece yağışsız dönemde hayatta kalabiliyorlar.
– Diğer epifitikler sağlam uzun köklerle ağaç yüzeylerine sıkı sıkı yapışır. Ağaç gövdelerinde çatlaklar arasında humus birikintilerine raslayan kökler saçaklanabilir.

Çiçekler

Orkide çiçeklerinde taç yapraklar ve çanak yapraklar birbirlerine çok benzer. Hatta çanak yaprakları olmadığı sanılır. Üç çanak yaprak arkada bulunur. Üç çtaç yaprak önde. Taç yapraklardan biri dil gibi farklıdır. Çoğunluk türlerde aşağı yöneliktir. Botanikte buna labellum deniyor. Anlamı dudakçık gibi bir şey.

Kategori: Familyalar Tarih: 02 April 2013

Etiketler:


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)